WENECJA SZTUKA HISTORIA SPACER GALERIA LINKI

Ostatecznie murowane fortyfikacje Bydgoszczy zostały w znacznej części rozebrane w pierwszej połowie XIX wieku, podczas budowy loży masońskiej i synagogi.

Mury Miejskie Bydgoszczy
Robert Grochowski

Jaką wartość militarną miał system fortyfikacyjny miasta Bydgoszczy?  

   Mur obronny, ostatecznie ukończony dopiero w pierwszej połowie XVI wieku miał typowo średniowieczną konstrukcję, stosowaną na ziemiach polskich w XIII-XV wieku i od samego początku był już przestarzały. Stanowił jednak niewątpliwy postęp w stosunku do wcześniejszych umocnień drewniano - ziemnych, które nie zapominajmy, otaczały jeszcze wtedy ciągle ogromną większość polskich miast.

 W tym samym czasie większe i zasobniejsze ośrodki posiadały już jednak dwie linie murów, a niektóre, jak Gdańsk, Opole, Wrocław czy Przemyśl dysponowały nowoczesnymi umocnieniami bastejowymi, w pełni przystosowanymi do wykorzystania broni palnej.

Zapewne władze miasta zdawały sobie sprawę ze słabości własnych fortyfikacji, bowiem wkrótce wzmocniono je murowanymi basztami i bramami. Bramy nie posiadały jednak jak gdzie indziej, mostu zwodzonego i przedbramia, przez co ich możliwości obronne były ograniczone.

Dalsze próby modernizacji obwodu obronnego obserwujemy około połowy XVII wieku. Wtedy to naprzeciw Bramy Kujawskiej zbudowano w pełni nowoczesny bastion ziemny, sprzęgnięty w jeden system obronny z podobnymi fortyfikacjami zamku, a mury obronne od zewnątrz obsypano wałem ziemnym, co znacznie zwiększyło ich odporność na ostrzał artyleryjski. Taki sposób modernizacji starszych umocnień był w tym okresie bardzo rozpowszechniony, zapewniał bowiem nie tylko lepszą ochronę muru, ale także stwarzał dogodną platformę dla ulokowania własnej artylerii.

Doświadczenia ,,potopu szwedzkiego’’, kiedy to miasto było czterokrotnie dość łatwo zdobywane, wykazały jednak, iż bydgoskie fortyfikacje w obliczu silnej i dobrze zorganizowanej armii nie przedstawiają większej wartości militarnej. Tego typu umocnienia pozwalały jedynie na stawienie krótkotrwałego oporu i absolutnie nie mogły równać się z potężnymi fortyfikacjami bastionowymi miast - twierdz takich jak Gdańsk, Toruń, Elbląg, czy Zamość.

W czasie ,,potopu” zniszczony został zamek, który jak dotąd stanowił niezwykle ważny element całego system obronnego, uszkodzeniu uległy także mury, bramy, baszty i parkan. Trudności finansowe miasta nie pozwalały na ich odbudowę i dopiero w latach siedemdziesiątych XVII wieku zagrożenie wywołane wojną z Turcją spowodowało podjęcie pewnych prac, oraz budowę wału ziemnego.


 

Obecny stan Murów Miejskich.

Obecny stan Murów Miejskich.


 

Z upływem czasu fortyfikacje miejskie, nie poddawane, za wyjątkiem Bramy Kujawskiej poważniejszym naprawom i modernizacjom, stawały się coraz bardziej przestarzałe i zupełnie nie odpowiadały już wymogom ówczesnej sztuki wojennej. Po zajęciu miasta przez Prusy w 1772 roku przystąpiono co prawda do odbudowy zniszczonych częściowo murów i bram, ale nie miały one już pełnić funkcji obronnych, a tylko uniemożliwić dezercję żołnierzy z miejscowego garnizonu.

Mimo to podczas Powstania Kościuszkowskiego w 1794 roku bydgoskie fortyfikacje jeszcze raz zostały poddane trudnemu egzaminowi, kiedy to miasto zostało oblężone przez wojska polskie pod wodzą generała Józefa Dąbrowskiego. Szturm, poprzedzony krótkim, lecz intensywnym ostrzałem artyleryjskim zakończył się po kilkugodzinnej walce kapitulacją załogi pruskiej.

Ostatecznie murowane fortyfikacje Bydgoszczy zostały w znacznej części rozebrane w pierwszej połowie XIX wieku, podczas budowy loży masońskiej i synagogi.

Niewielkie odcinki murów obronnych wraz z półokrągłą basztą zachowały się do naszych czasów przy ulicy Pod Blankami nr 2 - 10, oraz 24 - 28. Patrząc na ich coraz bardziej niszczejące pozostałości należy docenić wysiłki naszych poprzedników, którzy dysponując jedynie skromnymi środkami i prostymi narzędziami doprowadzili do ich budowy

 

 


© 1992-2000 9 BWDH,  © 2001-2002 Stowarzyszenie Operacja Wenecja