WENECJA SZTUKA HISTORIA SPACER GALERIA LINKI

 ,,Po zniszczeniu zamku w połowie XVII wieku obszar ten nazywano powszechnie ,,Starym Zamkiem” lub też rzadziej ,,Podzamczem”.” 

Zamek bydgoski
Robert Grochowski

Terytorium należące do warowni znajdowało się na prawym brzegu Brdy. Bydgoski zamek sytuował się pośrodku kąta jaki tworzy dzisiejszy zbieg ulic Grodzkiej i Przy Zamczysku.  

Zamek bydgoski. Fragment planu rekonstrukcyjnego z 1919 roku.

Zamek bydgoski. Fragment planu rekonstrukcyjnego z 1919 roku.

 

Terytorium należące do warowni znajdowało się na prawym brzegu Brdy. Od północy grunty zamkowe dochodziły do rzeki, na zachodzie były ograniczone przez miasto, od wschodu graniczyły z ogrodem i zabudowaniami klasztoru Bernardynów, natomiast południową ich granicę wyznaczała droga prowadząca od Bramy Kujawskiej w kierunku Inowrocławia i Torunia. Południowo wschodnią część wyznaczonego w ten sposób obszaru zajmowały obiekty pełniące funkcje pomocnicze - o tym miejscu wspomina źródło pisane z 1493 roku, nazywając go antemurale castri, co można przetłumaczyć jako ,,przygródek”.
 

Po zniszczeniu zamku w połowie XVII wieku obszar ten nazywano powszechnie ,,Starym Zamkiem” lub też rzadziej ,,Podzamczem”. Znajdował się tutaj królewski skład soli, nazywany ,,Rzupą”, ,,ozdownia” do suszenia słodów, browar, ,,spichrzyska” (magazyny na zboże), staw rybny z mnichem, kilka domów zamieszkałych przez komorników oraz dwór starosty Smoguleckiego. Na obszarze tym znajdował się również najstarszy bydgoski kościół św. Idziego oraz szpital z kaplicą św. Stanisława. Podzamcze nie było ufortyfikowane – znajdujący się w pobliżu zamek dawał najlepszą obronę, a proste, drewniane umocnienia były w obliczu silnego agresora zupełnie bezwartościowe.

Na północny zachód od ,,Podzamcza” znajdowała się rozległa wyspa na której wznosił się murowany gotycki zamek. Wyspa miała kształt wydłużonego owalu o szerokość około 170 m w części południowej i około 250 m w części północnej. Wyspę od północy oblewały wody głównego koryta rzeki, natomiast od południa, wschodu i zachodu znajdowała się fosa zamkowa, będąca prawdopodobnie zaadoptowanym do tego celu starorzeczem. Fosa zaczynała się w rejonie dzisiejszego Rybiego Rynku, skąd biegła równolegle do ulicy Podwale, następnie łączyła się z fosą miejską, po czym przez Plac Kościeleckich łagodnym łukiem ponownie dochodziła do Brdy na wysokości ulicy Bernardyńskiej.

.

Po zniszczeniu zamku w czasie ,,potopu szwedzkiego’’ fosa stała się już niepotrzebna – wschodnia oraz południowa jej część z czasem uległa zapiaszczeniu i zasypaniu. Niewykluczone, że pozostałością tego odcinka fosy był staw znajdujący się za wałem zamkowym, często wzmiankowany przez źródła pisane od początku XVIII wieku. Inaczej sytuacja wyglądała w przypadku zachodniej części fosy, broniącej dostępu do ciągnącego się wzdłuż ulicy Podwale wału miejskiego. Względy militarne powodowały, iż fosa ta funkcjonowała prawdopodobnie jeszcze do połowy XVIII wieku, co potwierdzają przekazy pisane, w których pod rokiem 1752 wzmiankowany jest ,,ogród na podwalu nad okopem zamkowym”, natomiast trzy lata później czytamy o naprawie ,,przykopu zamkowego” .
 

Pośrodku wyspy znajdowało się wzniesienie, w opisie z 1661 roku określone jako ,,pagórek wyniosły”, natomiast przez kartografów pruskich nazywane ,,Górą Zamkową” – ,,Schlos Berg”. Miała ona prawdopodobnie około 10-15 m, licząc od poziomu wody w Brdzie. Badania archeologiczne wykazały, iż wzgórze zostało sztucznie utworzone na miejscu grodu wczesnośredniowiecznego, zniszczonego podczas najazdu krzyżackiego w 1330 roku. Pomiędzy brzegiem wyspy a płaskim wierzchołkiem wzniesienia znajdowała się dodatkowa przeszkoda w postaci suchej fosy (rowu o znacznej szerokości i głębokości )

.

 dalej  


© 1992-2000 9 BWDH,  © 2001-2003 Stowarzyszenie Operacja Wenecja
grafika: Adrian Kwidzyński, opracowanie: Kuba Karwowski, Marcin Sulecki, Łukasz Kosz
kontakt: redakcja@wenecja.art.pl